IMG_6508Wie begraafplaats De Iepenhof bezoekt, loopt letterlijk door de geschiedenis van Haarlemmermeer. Geïnteresseerden zouden aan de hand van de familienamen op de graven een prachtige geschiedenis kunnen schrijven. Dit is deel 17: Jan

‘Lieve Jan. Mijn jongen 20 dec. 1955’ is alles wat er aan tekst op de grafsteen staat. Op het eerste gezicht dan. Er staat namelijk ook nog een afbeelding in de grafsteen gegraveerd en op het wapen staat ook nog een aantal woorden.
De gravure toont een soort Franse lelie met daarachter een anker met touw. De fleur-de-lys (of Franse lelie) wordt vooral gebruikt in de heraldiek. Tijdens de kroning van Clovis, de eerste koning van de Franken die alle Frankische stammen onder een heerser verenigde, zou niet alleen de Maagd Maria zijn verschenen, die Clovis een lelie had gegeven, maar er zou ook een vaatje olie uit de hemel zijn gevallen, waarmee hij uiteindelijk werd gezalfd. De lelie werd dan ook gebruikt door koningen om aan te tonen dat ze hun macht van God zelf gekregen hadden. Sindsdien wordt de lelie vooral geassocieerd met het Franse rijk en haar koningen. De naam betekent letterlijk leliebloem, hoewel het symbool in feite een gestileerde iris is die in het Nederlands ook wel een lis genoemd wordt. Lys of lis betekent in het Frans wel lelie. De Franse Lelie stelde in de Byzantijnse tijd voorspoed en koninklijkheid voor. Koning Lodewijk VII van Frankrijk gaf de Lelie een plaats in zijn familiewapen en onder zijn regering werd de Lelie het embleem van de Franse monarchie.
De aartsengel Gabriël die de boodschap van de geboorte van Jezus aan Maria aankondigde, wordt dikwijls afgebeeld met een lelie in zijn hand. De lelie is in de leer der emblemata een symbool van de maagd Maria, van zuiverheid en maagdelijkheid. De lelie verwijst ook naar een aan Jezus toegeschreven opmerking over lelies waarover in het Nieuwe Testament wordt bericht.
Maar de twee woorden op de gravure duwen de gedachten in een heel andere richting. ‘Weest Paraat’ is het motto van de scouting. In het scoutingsymbool, de pijlkop van een kompas, zijn de drie punten de drie delen van de belofte, en de sterren, met elk vijf punten, de tien artikelen van de wet. Er wordt wel gedacht dat het symbool een Franse lelie is, maar zo heeft Robert Stephenson Smyth Baden-Powell (1857–1941), grondlegger van de scouting, het niet bedoeld. Een Pijlkop (arrowhead) komt voor in onder andere het installatieteken en het verkennerinsigne. Het symbool wordt ook vaak gebruikt in de kompasroos en op kaarten als noordpijl.
Baden-Powell was een luitenant-generaal in het Britse leger en begenadigd schrijver. Hij koos de pijlkop als embleem voor de scouting, met soms in de zijbladen twee sterren. Hij omschrijft zijn keuze in het eerste deel van ‘Scouting for Boys’ als volgt: “Het verkennerinsigne is de pijlkop die naar het noorden wijst op de kaart en op het kompas. Het is het insigne van de Verkenner ….. omdat hij de weg wijst.” De twee vijfpuntige sterren in de zijbladen verwijzen samen naar de tien artikelen van de Padvinderswet. Dat laatste is in de gravure niet te zien. Het anker en het touw geven aan dat Jan hoogstwaarschijnlijk bij de zeeverkenners zat. De grafsteen van Jan is zwaar beschadigd en zit onder de groene uitslag. Brokstukken liggen ervoor en die vormen een puzzel die wellicht nooit het werkelijke nu nog raadselachtige leven van Jan zal blootgeven. Haast onleesbaar staat er nog een woord op de gravure… met een beetje fantasie laat zich dat spellen als ‘vikings’. Zouden er nazaten zijn die de vragen kunnen beantwoorden?

Tekst en beeld: Marcel Harlaar
Artikel gepubliceerd in Het Witte Weekblad – editie Hoofddorp